غریبه - اقتصاد

ما و پول

اش. تروهید — Sun, 25 Dec 2011 00:14:42 GMT

این نوشته را با یک فرض شروع می کنم :

استیو جابز آدم ِمفیدی بود.

اما یک سوال : او از طرح هایی که اختراع می کرد و می فروخت ، پول در می آورد. آیا این مسئله ارزش او را کم می کرد؟

جواب ِمن ،نه است. اگر جوابتان بله باشید باید خیلی چیزهایی دیگر را هم بپذیرید. اگر این طور باشد ، هیچ نویسنده یا هنرمندی حق ندارد

فیلم/تابلو/آهنگ/مجسمه/کتاب اش را بفروشد ، مبادا که ارزش اش زیر ِ سوال برود.

به نظرم ارزش آدم ها در این است که چه خیری به دیگران می رسانند. اما این که بابت ِکاری که کرده اند پول بگیرند ، اصلا جنبه ی منفی ای نیست. آیا بیل گیتس را باید سرزنش کرد که پولدار شده است؟ آیا کیمیایی و مهرجویی نباید بابت ِ فیلم هاشان فیلم بگیرند؟ آیا اشتاین بک ارزششان نباید کتاب هایش رامی فروخت؟

گیتس باعث شد همه ی ما کامپیوتر دار شویم. البته پولش را هم پرداخته ایم . اما اگر او نبود ، شاید این اتفاق خیلی بعدتر می افتاد و شاید هم اصلا نمی افتاد. علاوه بر این استیو جابز و بیل گیتس یا هر صاحب ِ سرمایه ی دیگری ، برای ِ صدها/هزاران تن کارآفرینی می کند .باعث می شود تا دیگران هم به فکر ارائه ایده بیفتند . آیا زاکربرگ نباید از راه ِ فیس بوک پولدار می شد؟

یک فیلم ساز در یک فیلم بیننده اش را سرگرم می کند.احتمالا موضوعی برای ِفکر کردن پیش ِ چشم اش می گذارد. جلوه ای از زیبایی را نشان ِ او می دهد. یک درک ِهنری را با تماشاچی اش به اشتراک می گذارد. اما او حق دارد بابت ِ کارش پول بگیرد. اگر یک فیلمساز پولدار شود بد است؟ البته که نه.

یک پزشک ِمتخصص سال ها بیشتر از من و شما درس می خواند و زحمت می کشد. آیا پول گرفتن ، ارزش ِاو را کم می کند؟ البته که نه.

کسانی که مفید/سازنده/نوآور/کارآفرین اند ، زندگی را برای ِ مردم ساده تر می کند.به مردم خدمت می رسانند. قابلیتی جدیدی به انسان ها می دهند .نیازی از نیازهای ِمردم را تحقق می بخشد. عرصه های نویی جلوی ِروی ِمردم باز می کنند. حتا آرزوهاشان را شدنی می کند. سی سال پیش چه کسی فکر می کرد که هر کسی از گوشه ی خانه اش بتواند با آن سر ِدنیا چت کند؟حتا آن زمان هرکسی به تلفن دسترسی نداشت.

این ها و هزاران مثال ِ دیگر،همگی دستاوردهای ِ انسان هایی است که کوشیده اند ، سود ِ شخصی به دست بیاورند(حتا اگر فرض کنیم هیچ نیت ِ دیگری در سر نداشته اند)،یا در زمینه ای که دوست داشته اند فعالیت کنند. اما آنان باعث شده اند تا ما در زندگی مان به امکانات و قابلیت های ِبیشتری دسترسی داشته باشیم.

پول گرفتن و حتا سرمایه دار شدن نه تنها بد نیست،بلکه برای ِمی تواند جامعه خوب و مفید هم باشد. مهم این است که کسی به طور غیر اخلاقی پولدار نشود و میان ِ پولی که دریافت می کند و سرویسی که ارائه می کند تناسب ِاخلاقی وجود داشته باشد. (و نه مانند ِاختلاس ِاخیر)

گاهی ما چنان درباره ی ِسرمایه دارها نق نق می کنیم که انگار یک زاهد ِگوشه نشین ِتارک دنیاییم ،یا یک کمونیست ِ دوآتشه ی هواداری ِ عدالت ِ اجتماعی که کسی با پولدار شدن اش حق ِ ما را خورده. درباره ی دیگران قضاوت می کنیم ،اما با ارزش هایی که مال ِما نیست. با ارزش هایی که احتمالا قبولشان ندارید. با ارزش هایی که با آن ها زندگی نمی کنیم. شاید فکر می کنیم بد گفتن به یک پولدار کلاس دارد .

منظورم این نیست که نمی شود و نباید کمونیست و یا زاهد بود. وقتی کمونیست و زاهد نیستیم ، چرا با ارزش های آن ها دنیا را ببینیم و بسنجیم ؟اگر از آن دو گروه اید خب درباره ی ِدنیا هم آن طور داوری کنید.

گاه فراموش مان می شود که قرار است با هم در این دنیا زندگی کنیم. گاهی پول را بد می دانیم و درباره اش بد می گوییم . یادمان می رود که اگر پول ، جای ِ اخلاق و انسانیت را بگیر بد است.

ماجرای ِدستمزد

اش. تروهید — Thu, 24 Mar 2011 22:27:34 GMT

فرض کنید برای یک روز کار در یک مزرعه ، به کارگری 10 هزار تومان دستمزد می پردازید. حالا قرار است دستمزد او را به 15 هزار تومان افزایش دهید. آیا بازدهی ِکار ِکارگر هم افزایش می یابد ؟

الزاما نه !

انسان از سویی گرایش و غریزه ی سودجویی و زراندوزی دارد و از سوی ِدیگر غریزه ی راحتی خواهی .

یعنی در موارد ِبسیاری کارگر ، با خودش فکر می کند که من در طی ِسه روز 30 هزار تومان دستمزد به دست می آوردم.حالا با این دستمزد ِافزایش یافته ، با چه مدت کار کردن می توانم همان قدر پول داشته باشم؟

در دو روز و یک روز ِاضافه را استراحت کند.

یعنی او می خواهد همان دستمزد را در کمترین ساعت ِکاری و با کمترین زحمت بدست بیاورد.

اما البته در حالتی دیگر ، کارگر شاید بخواهد همان سه روز را کار کند ، و حتا بهتر کار کند تا دستمزدِ بیشتری هم بدست بیاورد.

پس برای ِافزایش ِدستمزد دو حالت پیش می آید. اما کاهش دستمزد چه؟

به قول ِکالون ، فقر انسان را وادار ِبه کار می کند.

مثلن دستمزد ِاو را به 5 هزار تومان کاهش دهیم. قطعن کارگر برای ِبدست آوردن ِپول ِمورد ِنیازش مجبور به کار بیشتر می شود.

( این جاست که مسئله ی استثمار کارگر پیدایش می شود )

این نکته را ماکس وبر ، در " اخلاق ِپروتستان و روح ِسرمایه داری " به طور ِخیلی گذرا در بخش ِ2 پیش کشیده. او در این کتاب ، تاثیر ِآموزه های ِمذهبی رو روی ِگرایش ِجامعه ها به فعالیت ِاقتصادی بررسی کرده .

همان تحلیل ِمعروف که پروتستان ها و یهودی ها ، اقتصادی تر از دیگرانند ، ریشه در همین کتاب ِمعروف وِبر دارد.

آموزه های ِمذهبی یکی از عواملی است که در گرایش ِ یک کارگر برای ِانتخاب کردن ِ کار یا استراحت ِبیشتر اثر می گذارد.

این ماجرای ِکاهش ِدستمزد را جان اشتاین بک در " خوشه های ِخشم " خیلی خوب تصویر کرده. خانواده ی پرجمعیت ِ داستان ، برای تامین ِغذای ِروزانه شان مجبور بودند که با دستمزد ِبسیار پایین ، میوه چینی کنند. و هر روز دستمزد ، کمتر از دیروز !