غریبه

انتخابات ِفرنگ

اش. تروهید — Sun, 6 May 2012 20:08:11 GMT

فرانسه همیشه برای ِما ایرانی ها کشور مهمی بوده.امروز در آنجا انتخابات ریاست جمهوری است.نمی دانم که کدام نامزد رای خواهد آورد.اما اگر قرار بود من به جای ِفرانسوی ها رای بدهم (نه به عنوان ِیک فرانسوی،که به عنوان ِایرانی)به چند جهت به سارکوزی و به چند جهت به فرانسوا اولاند رای می دادم. تعیین کننده بودن فرانسوی بودن و نبودن را بیشتر توضیح می دهم.

فراموش نکنید که اگر کسی که برای ِفرانسوی ها رییس جمهور ِخوبی باشد،الزاما برای ِما ایرانی ها هم مفید نخواهد بود. ما منافع خودمان را داریم و آن ها هم منافع خودشان.

پوتین که برای ِطرفداران ِروس اش رییس جمهور خوبی است اما خیرش به ما ایرانی ها نمی رسد.وقتی هم که می خواهد اندک حمایتی کند،ما را بیشتر می دوشد و امتیاز گیری می کند.

2 آزادی های ِاجتماعی

در زمان ِسارکوزی سخت گیری بر مهاجران بسیار گسترده شد. یعنی از این جنبه سارکوزی بسیار به ایده های ِملی گرایانه ی جبهه ی ملی فرانسه نزدیک شد.آنان خواهان ِسخت گیری بیشتری بر مهاجران هستند. مخصوصا این که به خاطر مسائل تبلیغاتی و رای آوری ِبیشتر شعارهای تند هم سر و کله شان پیدا می شود.

از این لحاظ به اولاند رای می دادم که این طور آزادی های ِاجتماعی اهمیت ِبیشتری برای ِسوسیالیست ها دارد تا برای ِامثال ِسارکوزی.در حالی که اگر فرانسوی بودن را ملاک قرار می دادم ،می باید به سارکوزی رای می دادم.فراموش نکنید که رفتار ِفرانسه با مهاجرانش بر دیگر اروپایی ها هم اثرگذار است.و بخشی از مهاجران ِفرانسه ایرانی اند.

3 تحریک لیبرال ها

سال هاست که پس از میتران هیچ سوسیالیستی شخص ِاول ِفرانسه نشده است. این موضوع می تواند برای ِدست ِراستی ها غرور ِکاذبی ایجاد کرده باشد که انگار همیشه در به همین پاشنه خواهد چرخید. رای آوردن ِاولاند باعث می شود دست ِراستی های ِفرانسه و اروپا و جهان حس حس ِرقابشان گل کند و بیشتر قدر موقعیت هاشان را بدانند و بیشتر مردم ِمتوسط را در حسابگری های ِسیاسی شان سهیم کنند.

4 رابطه با ایران

سوسیالیست ها بیشتر به مسائل ِحقوق بشر اهمیت می دهند.احزاب ِدست ِراستی بیشتر از چپ ها حاضرند برای ِمنافع ملی شان روی ِحقوق بشر معامله کنند. برآیند تحلیل ها این را می گوید که رابطه ی فرانسه با ایران بهتر از زمان سارکوزی خواهد شد.این به این معنی نیست که فردای ِانتخابان دو کشور دست ِدوستی به هم می دهند. می گویم بهتر خواهد شد.

این بسیار برای ِاصلاح طلبان مفید خواهد بود.البته می توانم درک کنم که برخی سبزها از درگیری ِغرب و ایران خوشحال می شوند،اما برخی دیگر هم هستند که این طور فکر نمی کنند.

5 هراس ِاز چپ

از تفاوت های ِسوسیالیزم اروپایی و روسی بی خبر نیستم. اما روی ِکارآمدن ِچپ ها به خاطر باورهاشان می تواند مشکل زا باشد.

اکنون فرانسه بحران زده است. اما هنگامی که میتران رییس جمهور بود، سیاست هایش بحران ساز شد.دولت ِاو بانک‌ها و بیمه ها و صنایع دفاع را ملی کرد. اگر چنین سیاست هایی در پیش باشد مانعی است در برابر اقتصاد ِآزاد.

هر چه که رابطه ی سیاسی و اقتصادی ما با فرانسوی ها بیشتر باشد به نفع ماست. در هم تنیدگی سیاسی و اقتصادی با کشورهای ِدیگر خطر ِحمله ی نظامی را کم می کند. و روند اصلاحات ِسیاسی در ایران را فراهم تر می کند.

ازین نظر سارکوزی سر تر است. هرچند که یکی شان به فکر بازار ِآزاد نیست و دیگری هم دلش می خواهد هر چه بیشتر با ایران چالش کند.در داخل هم برخی تنش دوستان،سارکوزی را می پسندند.

مطمن باشید هر چه که رابطه ی ما با غرب(در اینجا فرانسه مورد ِنظرم است) بحرانی تر باشد، فشار روی ِفعالان ِحقوق بشر و اصلاح طلبان هم بیشتر خواهد شد. و چنین ایرانیانی به هم دستی با بیگانگان برای ِفشار بر داخل متهم خواهند شد.آرامش ِدوران ِشیراک را به یاد بیاورید.

6 مسلمان ها

جمعیت ِمسلمان ِفرانسه 5.5 ملیون نفر است. یعنی بیشتر از بسیاری از کشور های ِمسلمان نشین ِدیگر.در زمان ِدست ِراستی های ِفرانسوی فشار بر مسلمانان بیشتر شد.سارکوزی همین چند روز ِپیش در یکی از مناظراتش بر اولاند خرده گرفت که چرا او در پارلمان ِفرانسه به نفع ِممنوعیت ِروسری رای نداده است؟

حالا این چه دخلی به ما دارد؟

یکم اینکه هر چه انسان های ِدیگری آزادتر باشند باعث ِخوشحالی ِبیشتری است.

دوم اینکه:آزادی بیشتر در فرانسه،زبان ِبرخی داخلی ها!را که در غرب هم آزادی وجود ندارد،کوتاه تر خواهد کرد.

سوم اینکه: فشار بر مسلمان ِغرب می تواند باعث افزایش گرایش های ِبنیادگرایانه شود. آزادی بیشتر به آن ها می تواند باعث ِگرایش ِبیشتر ِمسلمانان ِهمه جای ِجهان از جمله ایران به حکومت های ِدموکراتیک و رفتارهای ِلیبرال شود.

7 ای کاش...

انگار کفه ی اولاند سنگنی می کند!ای کاش ما هم مثل ِهلندی ها و کانادایی ها و فرانسوی ها و آلمانی ها، هنگام ِانتخابات ِاین قدر با گزینه های ِمختلف از احزاب و گرایش های ِمختلف رو به رو بودیم. و انتخاب کنیم که در شرای ِالف، کدام حزب بهتر است و در شرایط ِب کدام یکی. (سوسیالیست- کمونیست - جبهه ملی - میانه رو- راست - سبز(هواداران ِمحیط ِزیست) - مخالفان ِسرمایه داری و ...)

کتاب ِجنگ جهانی ِچهارم،نوشته ی کنت دومارانش را رییس سابق سازمان ِاطلاعات ِفرانسه،چاپ شده در انتشارات ِروزنامه ی اطلاعات. البته هیچ ربطی به انتخابات ِامسال ِفرانسه ندارد و موضوعش چیز ِدیگریست.اما می تواند در آشنایی با دوگل و دو رییس جمهور ِپس از او برخی دیدگاه هاشان مفید باشد.

پ.ن: یک مشت دلایل ِحاشیه ای بود. من تحلیل گر حرفه ای نیستم !

فرنگ مستقیما اشاره ایست به فرانسه.هرچند بعدا ما به اروپا گفتیم،فرنگ.

نیمایی که نشناخته ایم

اش. تروهید — Sun, 6 May 2012 00:21:55 GMT

درباره ی یادداشت های ِروزانه ی نیما یوشیج

بهترین منبع برای ِشناخت ِهر کس خاطرات و یادداشت های شخصی ِخود ِاوست. نیمای ِیادداشت ها با نیمایی که می شناختم خیلی متفاوت بود.

درس خوانده ی مدرسه ی کاتولیک ِتهران،عاشق ِادبیات ِاروپا،کمونیست، و... .

اما نیمای ِاین کتاب کس ِدیگری است انگار. گرچه که بعضی از شنیده های قبلی ام را تایید می کند. بعد از خواندن ِاین کتاب، جلوی بعضی از جمله های ِخبری که درباره ی نیما خوانده و شنیده بودم،علامت ِسوال گذاشتم. و البته جلوی ِبعضی هاشان هم علامت ِتعجب!

نیما به خوانندگانش می فهماند که تنهایی ،درد ِبزرگ اوست.فهم نشدنش. بی همراه بودن اش. از جوان هایی که وقت اش را می گیرند ناراحت است. از آنی که روی ِپله های ِبازار او را دیده و شناخته و می خواهد که نیما برایش آنجا شعر بخواند،دلخور است.اما وقتی به قول ِخودش با آدم های ِهم افق ِخودش نشست و برخاست می کند، رضایت از قلم اش هویداست. این آخرهابه شب نشینی های ِخانه ی محمدحسین جهانبگلو راه پیدا کرده بود(پدر رامین ِجهانبگلو). وقتی ِدرویش ِکردی به نام ِانجیری آذر برایش از عرفان می گوید خوشحال می شود. وقتی ِبا درویشی نام ِمحمد فتا از شمس و مولانا می گوید و می شنود کیفور می شود.نیما دروس ِقدیم را خوانده.با عرفان ِایران آشناست.غزالی را می شناسد.

نیما از انقلابی گری و عجله خوشش نمی آید. می گوید:

"حماقت این است که کامل ترین و زیباترین چیزها را به خورد ِناقص ترین ِمردم بدهیم. خیلی صحیح گفته است غزالی که حکمت گویی برای ِعوام، مثل ِاین است که شیرخوار را با گوشت تغذیه کنیم."

وقتی به او می گویند توده ای!، می نوسد:"احمق ها خیال می کردند من توده ای هستم.نوکر استالین ِشهوت ران هستم..." اما قبول دارد که گاهی عقیده اش به آن ها نزدیک می شود.

و می نویسد که "کسی که آزاد فکر می کند تابع عده ای نمی شود،.متفکر ِآزاد کمونیست نمی شود." این جمله همان قدر که نشان می دهد که نیما کمونیست نیست، تک رو بودن اش را هم نشان می دهد.

اما جدای از همه ی این حرف ها نیما دلگیر کننده است. حداقل در وجود ِمن امیدکشان راه می اندازد!.این را هم از شعرش می شود فهمید و هم از یادداشت های ِروزانه اش.

خیلی چیزها درباره ی این کتاب می شود گفت. برای ِاهل ِشعر،کتاب ِمفیدی می تواند باشد.

یادداشت های ِروزانه ی نیما –به کوشش عبدالرضا رضایی نیا- سوره مهر-ص128

علوم ِانسانی ، و مابقی ِقضایا

اش. تروهید — Thu, 26 Apr 2012 12:29:35 GMT

چند دهه است که ، علوم انسانی در کانون توجهات ِروشنفکران ِایرانی قرار گرفته.قرار گرفته است. انقلاب نیاز و توجه به علوم انسانی را آشکارتر کرد.در هر صورت انقلاب به تبیین و روشنگری نیاز داشت و برای تبیین و توضیح انقلاب پای علوم انسانی به میدان کشیده شد. هدف انقلاب فرهنگی هم بازسازی علوم مخصوصا اسلامی کردن علوم انسانی اعلام شد.و وضعیت این سال های ِپس از انتخابات را هم که درونش زیست می کنیم.

مخالفت با علوم انسانی باعث شد که علوم انسانی بیش از گذشته اهمیت پیدا کند.از یک نظر این سال ها سخت ترین سال ها برای ِعلوم انسانی بوده و هست.اما از طرف دیگر در این سال ها علوم ِانسانی در چشم ِمردم پررنگ تر شد. در شرایط سخت و چالش برانگیز است که رشد پیدا می شود.هستند دانشجویانی از رشته های ِغیر از علوم انسانی که بیشتر از دانشجویان ِانسانی، به علوم انسانی توجه و علاقه نشان می دهند.

علوم انسانی در ایران جوان است.اگر تاسیس دانشگاه تهران را هم در نظر بگیریم(1314)،تا امروز 77 سال بیشتر نمی گذرد.این را مقایسه کنید با اروپایی ها.ما در بسیاری از زمینه ها تازه در حال ِآموختن هستیم. و البته این ابتدای ِکار است.

2 راکد نیست! + یک سری نام

من شخصا نمی توانم بپذیرم که علوم انسانی راکد است. انتقادات هم نشان می دهد که راکد نبوده است.به نظرم باید سه مسئله را از هم جدا دید:

یک وضعیت ِعلوم انسانی در بین ِروشنفکران ِایرانی به طور عام(چه در ایران و چه خارج،چه در دانشگاه های ِایران وچه دانشگاه های ِجهان)

دو وضعیت ِعلوم انسانی در داخل ِکشور ِایران(چه داخل دانشگاه و چه بیرون از آن)

سه وضعیت ِعلوم انسانی در دانشگاه های ایران

وضعیت ِاول:علاوه بر استادان ِدانشگاه و روشنفکران ِایرانی که در داخل زندگی می کنند، من و شما بسیاری از آنان را می شناسیم که در خارج از کشور تدریس و زندگی می کنند. و مثلا اقتصاد(مصطفا بشکار(دانشگاه نیوهمپشایر))،علی دادپی(کلایتون)،فرخ قبادی(آیوا)،حجت قندی،هادی صالحی اصفهانی(ایلینویز)،کامران دادخواه(نورث ایسترن)، جواد صالحی اصفهانی(تکنولوژی ویرجینیا)،محمد علی همایون کاتوزیان(آکسفورد))وسیاست(مهرزاد بروجردی(سیراکیوز))،اخلاق (جهانبگلو(کانادا)و فنایی(انگلیس))،جامعه شناسی(علی میرسپاسی (نیویورک))، مطالعاتِ زنان(حقیقت جو)،الاهیات و فلسفه(سروش،کدیور،نصر،نراقی)تدریس می کنند، مقاله می نویسند، کتاب منتشر می کنند و ... .چه بعضا چهره های ِجهانی مطرحی هم هستند.(مثل پروفسور نصر در فلسفه و دکتر سروش در فلسفه و متون اسلامی و عرفان)

نام هایی که اینجا یادآوری می کنم را از حافظه ام و مهرنامه ی اسفند ماه نوشتم.روشن است که این دو تنها منابع موجود نیستند. و همه ی ایرانی هایی را که در گوشه و کنار(سایت ها،کانال ها و کتاب ها و روزنامه ها) نام شان را می بینید،اضافه کنید.

وضعیت ِدوم:من و شما کسانی را در داخل به عنوان روشنفکر و تحلیلگر و استاد می شناسیم که برجسته اند اما جایی در دانشگاه های ِما ندارند. چه به خاطر بازنشستگی، و چه به خاطر اخراج شدن از دانشگاهو چه به خاطر مشاغل ِغیر ِدانشگاهی.(جواد طباطبایی،غلامعباس توسلی، بهکیش،...). فرانسوی ها بیشتر قدر داریوش شایگان و داریوش نراقی را را می دانند تا خود ِما.یا مصطفا ملکیان جایی در دانشکده های روان شناسی ِما ندارد. یا مثلا ضیا موحد نمی دانم آیا تدریس می کند یا نه.و هم چنین مرحوم ایرج افشار. مثلا آنطور که می دانم محمد نهاوندیان در دانشگاه های ِما تدریس ندارد.

وضعیت سوم : این دسته ی سوم هم در دانشگاه های ِما رفت و آمد دارند:فرهاد نیلی(پژوهشکده پولی و بانکی)و مسعود نیلی(شریف)،سعید حنایی کاشانی(بهشتی)،سعید مشیری(علامه)،موسا غنی نژاد(نفت)،جمشید پژویان(تهران)،عباس شاکری(علامه)،دانش جعفری(علامه)،بیژن عبدالکریمی(آزاد)،غلامرضا اعوانی(بهشتی)،یحیا یثربی(علامه)، غلامحسین دینانی(تهران)،ان شاءالله رحمتی(آزاد)،سید صادق حقیقت(مفید)،مهدی گلشنی (شریف) و... .

یک مثال: دکتر فراستخواه به عنوان جامعه شناس مطرح است، اما در دانشگاه،نه جامعه شناسی بلکه برنامه ریزی آموزشی و ... تدریس می کند.یعنی او و همچون او هایی در دانشگاه در زمینه ی تخصصی اش به کار گرفته نمی شود.

3 مشکل؟

منی بینید که در این سه گروه،نام های ِبرجسته ای به چشم می خورد(که باز هم تاکید می کنم این فقط گلچینی از همه است). اما به نظر من راکد ترین وضعیت را استادان دانشگاه های ِداخل دارند. نه این که استادان ِدانشگاه های ِما(چه آزاد و چه دولتی)ضعیف اند. بلکه منظورم این است که این دسته ،نسبت به دو دسته ی قبلی انگیزه ی کمتری از خودشان نشان می دهند. به خصوص آن ها که فقط کارشان تدریس است و کاری با پژوهشکده ها و مقاله نویسی و کتاب نویسی و حوادث ِداخل جامعه ندارند.

برای ِتوضیح این وضعیت می شود از مدل بخش ِخصوصی و دولتی استفاده کرد.استاد هایی که تنها تدریس می کنند(بخش دولتی)و دیگر استادانی که علاوه بر تدریس ،کتاب و مقاله می نویسند، و مجبور اند برای ِادامه ی کارشان در دانشگاه های خارجی به روز و مطلع باشند(بخش خصوصی).

علوم انسانی در ایران نه به خاطر رکودش بلکه به دلیل عملکردش مورد نقد قرارگرفته است. و انتقاداتی که از این علوم می شود بیشتر سیاسی است تا علمی و منطقی. از یک پدیده ی راکد این قدر انتقاد می شود؟به نظرم حاکمیت در اشتباه ِبزرگی است که ازین ظرفیت ِعلمی و تحلیل بهره نمی برد.و میان ِخودش و روشنفکران و آکادمیسین ها فاصله می اندازد. طوری که رابطه ی "ما و آن ها" برقرار است.

4 اسلامی سازی

فرض کنید شدنی هم باشد. اما وقتی از کفشتان ناراضی هستید، اول کشف ِنو می خرید و بعد کفشی که به پا دارید را دور می اندازید.

5 تخصص و تقسیم ِکار

این خیلی خوب است که بخواهیم در جهان مطرح باشیم. اما هیچ کشوری را نمی توانید پیدا کنید که همه ی علوم انسانی در آن دیار شکوفاترین وضعیت برقرار باشد. ولی نوعی تقسیم کار غیر ِرسمی دیده می شود. مثلا اتریشی هادر اقتصاد و فلسفه،آلمانی ها در فلسفه و ادبیات، فرانسوی ها در جامعه شناسی و سیاست، و انگلیس،و هندی ها در انسانشناسی،امریکایی ها در اقتصاد و همین طور می توانید در ذهن خودتان کشور های ِبرجسته تر در هر رشته را پیدا کنید.

قرار نیست ما در تمام ِعلوم بهترین باشیم. اما فعلا باید در همه ی رشته ها تلاش کرد تا برآیند ِتلاش ها به ما نشان بدهد که در کدام رشته ها از دیگران سر تر می توانیم باشم. ترجمه و آموختن و تولید هر سه لازم است. و در همه ی علوم در وضعیت یکسانی نیستیم.

مهم ترین مشکل ِما در علوم انسانی اولا بی انگیزگی ِدانشجویان است. و دوم استادانی که راضی اند به تدریس چند واحد درسی و دیگر پروژه ی شخصی ای برای ِخودشان در نظر نمی گیرند. و سوم مشکل زبان.

دلایل ِسیاسی و دیگر مشکلات دیگر را می توانید هیچ فرض کنید!

پ.ن: اگر این طور نام ها برایتان جالب است می توانید برای ِمثال این آدرس رو هم ببینید(مرکز مطالعات ایرانشناسی دانشگاه نیویورک):

http://www.isi-nyu.org/isi-nyu/persian/index.html

بودا را گفتند...

اش. تروهید — Mon, 9 Apr 2012 00:26:09 GMT

کسی بودا را بی‌احترام کرد.ولی بودا از او تشکر کرد.

علتش را که پرسیدند، گفت:

زندگی آینه‌ای است که خودمان را در آن می‌بینیم. نوع رفتار دیگران با ما، نشانه ی وجود آن‌نوع رفتار در خود ماست .این‌‌گونه می‌توانیم عیوب خودمان را پیدا کنیم.

می گفت که:

اگر با مخالف خود به‌ جنگ درمی‌افتی، بدان صاحب عقلی هستی به سان چاقو!

اگر مخالف خود را به‌ پای چوبه اعدام می‌کشانی، بدان‌ صاحب عقلی هستی به سان طناب!

اگر مخالف خود را به‌ زندان می‌فرستی، بدان صاحب عقلی هستی به سان قفس!

اما اگر با مخالف خود بحث و گفت‌وگو می‌ کنی. و اگر سعی می کنی که متقاعدش کنی. و اگر به‌ سخنان حق اش قناعت می‌کنی، بدان صاحب عقلی هستی‌ به سان عقل!

پ.ن: نمی دانم این را بودا گفته یا نه. به هر حال گوینده اش، از عقلا بوده.

تنگ چشمانه

اش. تروهید — Wed, 4 Apr 2012 18:43:49 GMT

یادم است که خیلی وقت پیش به دوستی گفتم:

- از این فیلم خوشت آمد؟

- نه بابا! کی چرا کسی جلوی ِاین ها رو نمی گیره؟! ... خیلی گستاخ شده.اینا اصلا لیاقت کاگردان بودن ندارند. این ها رو باید از سینمایِ مملکت دور انداخت.

به نظرم فیلم ِبدی نبود. مورد اخلاقی هم نداشت.اما چیزی که باعث می شود این کسی این را بگوید، تنگ نظری است.

این منطق که : حالا که من نمی چیزی را نمی پسندم ، نباید باشد.سلیقه ای که من نمی پسندم،نباید وجود داشته باشد. کتابی که من دوست ندارم ،نباید چاپ

شود.فیلمی که من دوست ندارم ، نباید ساخته شود یا نباید اکران شود یا گروهی را که من نمی پسندم،نباید بازی داد.و خیلی از نمی پسندم ها و نباید باشد های ِدیگر.

این که کسی به کس ِدیگری بگوید که فلان فیلم را ببین و بهمان را نخوان و به فلان رای نده،یک توصیه ی دوستانه است ،که طبیعتا آن کس ِدوم می تواند قبول کند یا نکند. انتخاب با خود ِاوست. اما این که بگوییم ،چون من خوشم نیامد،دیگران حق ِانتخابی هم درباره اش نداشته باشند ،حرف ِواقعا غیر ِمنطقی ایست.

بدترین حالتش به کاربرد ِچنین قضاوتی و منطقی ، از طرف ِیک فرادست سربزند،نسبت ِبه فرودستانش.( فرودست الزاما به معنای ِتهی دست نیست). شاید یکی از نیازهای ِضروری ِهر جامعه ای به قانون ِمنصفانه ، همین است که قدرت ِانتخاب و معیارها و میزان ها، دست ِسلیقه ی یک آدم و یک سلیقه ی خاص نیفتد. تا هر چیزی قاعده ی روشن و مشخصی داشته باشد.

طبیعتا کسانی برای ِدیگران چنین حکم هایی صادر می کنند، که در خودشان احساس ِچیرگی و غرور و غلبه بر دیگران می کنند. کسانی که چنان خودشان را باد می کنند که انگار فضای ِجامعه را پر کرده اند و کسی جز خودشان بر این سطح ِخاکی نیست.

و ایضا کسانی که خودشان را از دسته و جناحی می دانند که از قضا چند صباحی مسلط است بر سرنوشت ِمردم. هر چند بسیار خیرخواهانه چنین موضعی داشته باشند. کسانی که خودشان در دهه های ِگذشته،از عده ی دیگری شاکی بودند که چرا نمی گذارید مردم نفس بکشند؟

این جاست که تازه معنای ِحرفشان را می فهمم. از دست ِآن عده شاکی بودند که چرا تو آن بالا نشسته ای که نگذاری دیگران نفس بکشند، وگرنه رفتارت که اشکالی ندارد. من می باید آن بالا باشم. انگار فقط با شخص مشکل داشته اند و نه با رفتار.

بعضی هامان هم چون دستمان نمی رسد در جامعه به دیگران زور بگوییم، فقط آرزویش را می کنیم: که اگر زورم می رسید ، نمی گذاشتم چنین و چنان شود.

چه بسا که اگر زور داشتیم، بدتر از بعضی های ِدیگر بودیم.

بعضی هامان دوست داریم جامعه، تنگ باشد. بسته باشد. تا کسی غیر از خودمان در آن جایش نشود. اما یادمان می رود که آسیاب به نوبت است. بعضی هامان هم منتظر ِرسیدن ِموعد ِانتقام ایم.

جامعه که کار ِخودش را می کند. ولی من و امثال ِمن که ادعایمان می شود چرا باید چنین منطقی داشته باشیم؟چرا اصلا چنین فکری باید از ذهنمان عبور کند؟

در نکوهش جعبه ی جادو ...

اش. تروهید — Sat, 17 Mar 2012 17:00:34 GMT

نوروز در پیش است و آن ها که سفر نمی روند، ساعت هایی را که در خانه اند را ،متاسفانه بیشتر با تلویزیون پر می کنند. (چه داخلی و چه خارجی)

تلویزیون ( در این پست کلا صدا و سیما و ماهواره یک نقش دارند) با زبان ِخوش خودش را با انسان تحمیل می کند. البته که کسی شما را مجبور نمی کند که کانالی را ببینید یا نه. اما به هر حال احتمالا با من موافقید که معمولا تلویزیون مخاطب هایش را

از کارهای ِدیگر منع می کند.یا حواسش را برای ِکارهای ِدیگر کم می کند. یا در یک جمع ِدوستانه /خانوادگی گفت و شنود ها را کم می کند. نگاه ها را سوی ِخودش می کشد و سرها را به سمت ِخودش می چرخاند. و احیانا بعضی ها را هم به هیس!هیس!کردن می اندازد.

نمی دانم که اگر کس دیگر یا چیز ِدیگری،به عنوان ِیک عامل ِخارجی ،می خواست خودش را به ما تحمیل کند و ما را از مسائل ِدیگر بازدارد،آیا ما باز هم به همین سادگی خودمان و ذهن و وقتمان را دربست در اختیارش می گذاشتیم؟ آیا اصلا چنین کاری عاقلانه ست ؟

2 روانکاوی ِمعکوس

کار ِیک روانکاو چیست؟

مگر غیر از این است که ببیند و بفهمد که رفتار ِشما چه سیستم و الگویی دارد و مثلا چرا به این روز افتاده اید و مشکل از کجاست؟(حالا هر مشکلی که در میان باشد).

کار ِتلویزیون برعکس این است. با یک سری قالب ها و اهداف (دارم توصیف می کنم. بحث ِتوطئه یا چیزی ازین جنس در میان نیست)،محتوا و شکلی ، تحویل مخاطب داده می شود. یعنی تمام ِکسانی که هم زمان پای ِآن یک شبکه اند ، تجربه ی مشترکی ازین جنس دارند.

حتما این مشکلات زمانی که تعداد ِکانال های ِدر دسترس کمتر از امروز بوده است (مثلا در دهه ی 60 و 70 میلادی) پررنگ تر از امروز مطرح بوده است.

فرض کنید در یک کشور چند ده ملیونی تنها یک شبکه باشد و آن هم برای ِ5 ساعت در روز برنامه پخش کند. فردا که مردم همدیگر را ببینند و بخواهند درباره ی برنامه ی دیشب تلویزیون حرف بزنند چه می گویند ؟ همه دو سه برنامه ای را که بقیه دیده اند با دید و سلیقه ی خودش تعریف می کند؟

در روزگار ِما انتخاب ها بسیار زیاد شده ، ولی اما:

یک: همان مشکل هنوز هم هست. هرچند ما گزینه های ِبیشتری داریم.

دو : شبکه هایی که پربیننده اند،خیلی زیاد نیستند.همین الان پربینند ترین ها را پیش ِخودتان بشمارید.

4 تک بودن

این که تلویزیون باعث ِکم شدن ِعلاقه های ِشخصی می شود. یعنی فرد بودن و یکه بودن شما را می گیرد. از این جهت که شما و هزاران ِنفر ِدیگر که هم زمان (و البته نا هم مکان) در حال ِدیدن یک سری ِتصاویر اید، چه خبر و چه فیلم و چه هر چیز ِدیگر. مردمی هم که تماشایش می کنند هر چقدر متنوع باشند،به هر حال دارند یک مسئله را تجربه می کنند.

نگاه ِریزتری هم می شود به قضیه کرد. مثلا آدم هایی که تنشان برای ِسیاست می خارد،کانال های ِخاصی برایشان اولویت دارد. (یا برنامه های ِخاص یا ساعات ِخاصی که برنامه های مورد علاقه مان پخش می شود). کسانی که آهنگ و ترانه و فیلم اولویت ِبالاتری دارد شبکه ها(برنامه ها)ی ِدیگری و ایضا درباره ی برنامه های ِمستند .

یعنی در عین ِپراکندگی ، مثل ِهم می شویم. و این است که خوب نیست.

5 خودتان انتخاب کنید

نمی خواهم خیلی منفی بافی کنم و بگویم که نباید تلویزیون تماشا کرد.ولی می شود کمترش کرد و به جایش خیلی کارها کرد. با تنها یا با دوستان و خانواده تان گردش و گشت و گذار کنید. صحبت کنید.سینما بروید. کتاب و مقاله بخوانید. آهنگ گوش کنید. فیلم هایی که خودتان انتخاب کرده اید ببینید. ورزش کنید.

و به نظرم در اینترنت قدرت ِانتخاب خیلی بیشتر است.

در این ها هم که گفتم هم دیگران نقش دارند اما:

یک: آن ها را می شناسید

دو: از چنبره ی تلویزیون که بهتر است!

گزینه های ِگوناگونی که دارید را ماهی های ِیک دریاچه فرض کنید. در این روزگار شما ماهی گیرید. باید به خودتان محوریت بدهید و انتخاب کنید. تا آن جا که می شود اجازه ندهید که دیگری به جای ِشما انتخاب کنید. مگر اداره کنندگان ِاین شبکه ها چه کسانی اند. انسان های ِخاصی اند؟ نخبه اند؟ مگر آن ها را می شناسیم؟ عاقل تر از من و شما هستند؟ البته کارکنانشان هنرمند تر از مایند.

مطمئنم که خیلی ها پیام های ِبازرگانی را نگاه نمی کنند. ولی مگر خیلی از برنامه های ِدیگر تبلیغاتی نیستند؟ آن ها خیلی ها می بینند. من هم می بینم. اما به نظرم خودمان را نباید دربست در اختیار دیگران بگذاریم. هر کس که می خواهد باشد. به قولی : شنونده باید عاقل باشه.

خلاصه این که :

باید فرد بودنمان و سلیقه ی شخصی ِخودمان را بیشتر جدی بگیریم. البته تا آن جا که می شود.

پ.ن: 1 - نوروز مبارک

2- من شخصا حداقل 4 سال است که سعی کرده ام از تلویزیون فاصله بگیرم.

محمدرضا حکیمی و مکتبش

اش. تروهید — Sat, 10 Mar 2012 11:23:33 GMT

1 طرح ِکلی

"جامعه سازی ِقرآنی" ،5 بخش دارد که 3بخش اش درباره ی عدالت است و یک بخش درباره ی دعا ، و آخرین هم سیاست.

شاید درست تر این باشد که بگویم 3 بخش ِاول درباره ی پیامدها و بیان ِاهمیت و فایدگان عدالت است ،بی آنکه او کوششی برای ِتعریف ِعدالت کرده باشد.جز ص77 که همان تعریف ِمعروف "ِهر چیزی در جای ِخود" بیان شده. خواننده،شاید بهتر باشد که کتاب را با این دید بخواند که می خواهد با اهمیت ِعدالت از نظر ِاحادیث آشنا شود.

2 دعا و نیایش

و من البته تنها خواندن ِبخش ِ4 اش را پیشنهاد می کنم به دوستان! بقیه ی فصل ها مخاطب ِخاص دارد.

درباره ی دعاست و فایده و اثر و آیین ِانجام اش. برای ِمن خیلی جالب و آموزنده بود. این اولین بار بود که خواندن ِمتنی درباره ی دعا برایم خسته کننده نبود.

کتاب در سال ِ82 منتشر شده،ولی خواننده را به حال و هوای ِدهه ی 50 و 60 می برد:غلبه ی مطالبه ی عدالت ِاجتماعی و

بدبینی به سرمایه و آزادی. ضمن ِاینکه روح ِمشترک ِکتابهای حکیمی و شریعتی درین کتاب لمس کردنی ست: مفاهیم ِکلیدی و دغدغه های هر دو ،ترم ها و اصطلاحاتشان و دشمن شناسی شان.

حکیمی با هرگونه سرمایه داری مخالف است و آن را سوداگری می داند. انگار هر آدم ِپولداری بد است.(حتا با مدارس خصوصی مخالف است) اما به این شدتی که گفتم نیست ( مخالف ِمطلق نیست). اما حکیمی به پول مشکوک است.شاید اگر نمی دانستم که حکیمی،همفکر و همنشین ِمیرمصطفاعالی نسب و می.رحس.ین مو.سو.ی ست ،و نظرش را درباره ی عالی نسب نخوانده بودم ،فکر می کردم که مطلقا مخالف ِپول است.(نگا. نظر ِحکیمی درباره ی عالی نسب که از ثروتمندان ِایران بود در روزنامه ی اطلاعات)

4 کدام قرآن؟!

استاد حکیمی نماز و عدالت را دو رکن ِجامعه ی قرآنی می داند ، اما ارجاعاتش به قرآن بسیار کم است و طبق ِمعمول بیشتر به روایات از امامان ، و نه حتا سنت ، ارجاع می دهد (طبق ِسنت ِمکتب ِتفکیک). این نکته شخصا از دید ِمن نقطه ضعف ِعمده ی کتاب است.حکیمی را با بازرگان مقایسه می کنم.مهندس بازرگان در کتابها و سخنرانی هایش به قرآن بسیار زیاد ارجاع می داد. بین ِاین دو تن، روش ِبازرگان مرا راضی تر می کند. چون معتقدم اسلام اولا یعنی قرآن و در مرحله ی دوم تفسیرش.و شخصا تنها روی ِاحادیثی حساب باز می کنم که خودشان نوعی تفسیر قرآن باشند.

وقتی کتاب ِولایت ِفقیه آیت الله جوادی آملی را تمام کردم این سوال ِبزرگ برایم پیش آمد که چرا در این کتاب که درباره ی ولایت فقیه -که این قدر هم از نظر برخی از روحانیون مهم است – نوشته شده ،حداکثر به 10-12 آیه ارجاع شده؟ آن هم نه برای بیان ِِاصل ِمطلب. آنجا هم اصل ِتئوری با احادیث بنا شده.

یک پرسش باقی می ماند که در جامعه ی قرآنی ِمورد نظر استاد، جای ِاخلاق و آزادی و مردم کجاست؟(البته انتظار ندارم که کسی تمام ِحرف هایش را در یک کتاب بزند، حرفم این است که حتا ردی هم نیست)

5 مسلمان ها

در بخش ِآخر پیشنهاد ِتشکیل جماهیر ِمتحده ی اسلامی مطرح شده. نسبت اش با کنفرانس ِکشورهای ِاسلامی برایم سوال است. نوشته شده که مسلمانان باید از اختلافاتشان دست بردارند تا به تقریب برسند. البته از اتحادیه نامی برده نشده ولی این خواندن ِمتن این تصور را در ذهن ایجاد می کند.

به نظر ِمن :

اولا لزومی به طرح ِچنین پیشنهادی نیست چون اولا کشورهای ِمسلمان نشین آنقدر زیاد و پراکنده و متنوع از نظر ِفرهنگ های بومی و ملی اند که حتا تصور کردن ِتشکیل ِیک اتحادیه از ،شاید خیال پردازی باشد.

دوما برخلاف ِنظر ِخیرخواهانه ی استاد،تا روزیِ که مسلمان ها تنوع و رنگارنگی ِزبان ها و فرهنگ ها و فرقه های موجودشان را به رسمیت نشناسند و با هم مدارا نکنند، هیچ گاه به کشورهای ِدوست با هم تبدیل نخواهند شد ، چه برسد به این که بخواهند روزی اتحادیه تشکیل بدهند.

سوما این تصور که انسان ها برای ِمسلمان بودن، باید به درجاتی عرب هم باشند ، تصور ِنادرستی است.

پاشنه ی آشیل ِهمه ی ایده هایی که درباره ی تقریب و وحدت مسلمان ها طرح شده این است که مسلمانان تشویق می شوند تا اختلافات را از میان بردارند. به نظرم آنچه را که می شود و باید کنار گذاشت،در هر جامعه ای و از جمله جامعه ی مسلمان ها، کنارگذاشتن ِسوءتفاهم هاست.

اگر روزی در جامعه ی بی اختلافی زندگی کردید، جای ِمرا هم خالی کنید.

*جامعه سازی ِقرآنی – محمدرضا حکیمی – نشر ِدلیل ِما – چاپ 8 -1382

پ.ن: به نظرم همراهی کردن با ایده های ِایشون کمی سخت باشه. یعنی راحت با این حرف ها نمی توان کنار آمد.

پیوند ِما و فرهادی

اش. تروهید — Tue, 28 Feb 2012 11:37:36 GMT

داریوش روی ِصحنه ، جلوی ِمردم ایستاده بود . وقتی می خواست آهنگی که برای ِپسرش خوانده بود را معرفی کند ،پسرش را روی ِسن آورد . جمله ای گفت که هنوز یادم هست :

میلاد!امیدوارم که روزی ، در جایی بایستی که مرم ِایران به تو افتخار کنند.

دو روز پیش این جمله حکایت ِاصغر فرهادی بود.بابت ِاسکار ِجدایی نادر از سیمین واقعا خوشحال شدم. واقعا مایه ی افتخار بود. اصغر ِفرهادی جایی ایستاد که مایه ی خوشحالی ام بود ،و ایضا خیلی ها.

تبریک می گویم به اصغر فرهادی ِهنرمند ،

و به لیلا حاتمی ِعزیز

به پیمان ِمعادی

و به شهاب ِحسینی

و به همه ی عوامل ِفیلم

و به همه ی دوستانی که فیلم را دوست داشتند.

فرهادی هنگام ِدریافت ِجایزه سخنان ِزیبایی گفت. وقتی به ما مردم جایزه را تقدیم کرد واقعا خوشحال شدم.

پ.ن :

1- به دوستانی که هنوز فیلم را ندیده اند ، پیشنهاد می کنم که ببینند.

2- لطفا وقتی فیلم را ندیده اید درباره اش سخن نرانید. چه هوادار ِفرهادی اید و چه مخالف اش.

کارهایی که می کنیم...

اش. تروهید — Wed, 22 Feb 2012 23:33:29 GMT

میان ِما هنوز خیلی زود است که انسان و آدمی معنای ِخودش را بدست بیاورد. اینجا انگار انسان ، واژه ای تهی از معناست . این از احترامی که به هم نمی گذاریم و از طرز ِبرخورد ِروزمره مان با هم معلوم است. این مسئله از گاردهایی که هر روز در برابر ِکسانی که غیر خودی فرضشان می کنیم پیداست. ازین که همه جای ِزندگی مان فقط خودمان را آدم حساب می کنیم. ازین که وقت ِهر میانترم و پایان ترمی ،سر ِتقلب دادن و ندادن با دوستان مان دعوایمان می شود ، ولی معترضیم به دیگری که چرا

تقلب کرده . این که به چادر ِدختری می خندیم. این که تحمل ِحرف زدن دختر و پسری را نداریم. این که f.u.c.k. boots پای ِمان می کنیم و خیال می کنیم خیلی با کلاس شده ایم. با این که جیبمان پر از پول است ولی قیافه مان مثل ِرپی ها،و البته لابد این دیگران اند که عقب افتاده اند. این که هر گردی را گردو ست. این که درباره ی هرچیزی کتاب می خوانیم و خیال می کنیم علامه شده ایم. این که راحت طعنه می زنیم.

طوری از دین مان حرف می زنیم که معلوم نیست اگر خود ِپیامبر آن جا بود ،مسلمان حسابش می کردیم. این که "جدایی نادر از سیمین " را ملاک ِحق و باطل می کنیم. این که می ترسیم خودمان باشیم. این که دیگران را آن طور که هستند نمی خواهیم و همیشه می خواهیم عوض شان کنیم. این که فقط بلدیم از اخلاق و کتاب و فرهنگ "حرف" بزنیم. این که اگر حک.وم.ت رفع شود ، دیگر بهشت می شود. این که احترام نمی گذاریم ولی انتظارش را داریم. این که فریضه می دانیم که با بقیه جدل کنیم و به بعضی فحاشی کنیم. طعنه می زنیم و نصیحت خیالش می کنیم. این که مرغ ِ همسایه غاز است. این که راحت عقلمان را دست ِشبکه های ِتلویزیونی می دهیم. این که حتا به چیزهایی که به دیگری تجویز می کنیم عمل نمی کنیم. سر ِدیگران را می خوریم و از پرچانگی دیگران می نالیم.این که درباره ی هرچیزی نظر ِکارشناسی می دهیم. این که قدرت می خواهیم و "تکلیف" فرض اش می کنیم. این که هر نویسنده ای که ازو خوشم نمی آید، خائن است و بی سواد. این که عدالت فقط برای ِمن است. این که جهان سپید است و سیاه. این که از فیلم های ِکیمایی خوشمان نمی آید ولی در ستایش اش پست می نویسیم. این که برای ِپسند ِدیگران ، علایقمان را پنهان می کنیم. این که بت ِدیگران را می پرستیم . با سلیقه ی دیگری آهنگ گوش می کنیم. با سلیقه ی دیگران می پوشیم. با ذهن ِدیگران فکر می کنیم. ترکی حرف می زنیم و کرد ها را مسخره می کنیم که "اقلیت" اند.زورگو ترین آدم ِخانه ایم و از دموکراسی حرف می زنیم. ازین که تا پسر ِِریش داری می بینیم ،خودمان را آماده می کنیم تا طوری ِدیگر با او سلام علیک کنیم. این که راحت دیگران را حقیر می کنیم.این که انگار صلح ِامام حسن را اسلام نمی دانیم.این که خودمان نماز نمی خوانیم و درباره ایمان ِدرست برای ِدوستان حرافی می کنیم.این که فکر می کنیم در به همین پاشنه می چرخد.

این ها گلایه است .گلایه های ِدرهم. گلایه های ِدرهمی از همه ی دوستانی که با خواندن ناراحت چنین چیزهایی حس نمی کنند که بهشان توهین شده.

معلم

اش. تروهید — Mon, 6 Feb 2012 21:56:24 GMT

می گفت :

معلم ِزبانمان ارمنی بود.

هر بار که سر ِکلاس می آمد ، صلوات می فرستادیم ... .

مسافران

اش. تروهید — Wed, 25 Jan 2012 12:16:14 GMT

در راه ...

دیشب " مسافران " ِ بهرام بیضایی را تماشا کردم. زیاد اهل ِفیلم نیستم.خیلی از فیلم ها برایم ارزش دیدن ندارند .دوست تر دارم که بیشتر مشغول ِکتاب های ِنخوانده ام باشم تا آن که فیلم و تلویزیون ببینم. تماشای ِفیلم های ِخاص و آدم های ِخاص را ترجیح می دهم.

در کل این که کم می بینم. اما سینمای ِمهرجویی و بیضایی رو دوست دارم.

اما به بیضایی علاقه ی شخصی دارم. برای ِ من بیضایی ،فرهاد مهراد ِسینمای ِماست.(همان طور که کیمیایی، داریوش سینماست) . و واقعا که :

کم گوی و گزیده گوی چون دُر / تا زاندک تو جهان شود پر

بیضایی ، بیضایی ست. با قدرت ِقلم اش ، با سواد ِغیر ِآکادمیک اش و استاد ِدانشگاه بودنش ، با فیلم اش که بیننده را سر ِکار نمی گذارد ، با دقت ها و سخت گیری هایش ،با تسلط اش بر این هنر ِغربی و ایضا و ایران ِباستانی و فولکلور مان و سنت های ِشرقی ،با حرف زدن های ِبی تپق اش، با چهره ی ِجدی و به ظاهر عصبانی اش ،و با نگاهش که انگار هر لحظه دارد دقت می کند ، و موهای ِسپید اش.

در دوران ِ پهلوی و هم اسلام ، با دردسر 9 فیلم ساخته است .

با این که دیشب اصلا حال ِخوشی نداشتم ، مسافران حس ِخیلی خوبی به من داد.

با مهاجرت ِاین طور شخصیت هایی مخالفم. قطعا شرایط ِسختی برایش پیش آمد (انقلاب فرهنگی گریبان گیر اش شد) اما شاید باید می ماند . هرچند که پای اش کامل از ایران بریده نشده.

پایشان که از این مملکت بیرون می رود ، دیگر فیلم نمی سازند(یا کم می سازند) و کم کم برایمان غریبه می شوند. ( مثل ِفرمان آرا ، سهراب ِشهید ثالث و ابراهیم گلستان و مخملباف ها)

چهره ی جمیله ی شیخی (خانوم بزرگ) ،با آن چهره ی ملیح ِمادرانه ،سرخوشی ِمژده شمسایی (ماهرخ) و پلیس بودن ِآتیلا پسیانی،خواهری ِمعتمد آریا (مستان)،و گرفتگی و نگرانی ِمجید مظفری و شوفر بودن ِعنایت بخشی ... عالی بود. و البته موسیقی ِبابک ِبیات.

دیالوگ ِ فیلم – که برایم مهم ترین نکته ی فیلم هاست- روان و رسا بود.بی آن که جمله ای زیادی به نظر برسد.ولی در عین ِحال رنگ و بویی از ادب و احترام ِقدیمی ها را داشت.

فیلم را می توان دو بخش کرد:

بخش ِاول که اهالی ِخانه در حال ِرفت و روب اند برای ِتدارک ِعروسی. واقعا با دیدن اش خودم را در کنارشان حس کردم. بی نهایت واقعی و شاد ساخته شده بود ، ولی مسخره نبود.

در فیلم های ِایرانی صحنه های ِعروسی را زیاد دیده ایم. اما این بهترینی بود که من تا به حال دیده ام.

بخش ِ دوم که با رسیدن ِخبر مرگ ِخواهر ِعروس،مهتاب (هما روستا) و شوهر و دو پسرشان آغازید ، واقعا رنگ ِ غم داشت. انگار که در موقعیتی قرار گرفته بودم که کسی را از دست داده ام و مراسم ِعروسی ای واقعا به سوگ بدل شده.

هر دو موقعیت را بیضایی مناسب از کاردرآورده بود و تماشاچی را در موقعیت قرار می داد. و همین باعث می شد که مخاطب دقیقا پارادوکس موقعیت ها را حس کند.

پیشنهاد می کنم فیلم را ببینی اش ، تا بدانی که مبالغه نکرده ام.

درباره ی بیضایی نشر ِثالث چند سال ِپیش کتابی چاپ کرد به نام ِ غریبه ی بزرگ .

پانوشت:

1 - فیلم سال ِ 70 ساخته شده (در ویکی پدیا به اشتباه نوشته شده 71).

2- اسم ِوبلاگ قبلی ام از "بیگانه" ی کامو می آمد. نام ِ این یکی را ، علاوه بر آن ، از بیضایی دارم: باشو ، غریبه ی کوچک.

3- دوستان ِقدیمی تر شاید یادشان باشد که در غریبه دات بلاگ اسپات ، پستی درباره ی همان کتاب و سوسن تسلیمی و همکلاسی بودن اش با داریوش ِآشوری در دارلفنون نوشتم.